Fareler - Fare ilaçlama - Fare yemleme - Ev faresi - Çatı faresi - Lağım faresi
GENEL ÖZELLİKLERİ;
Fare , kemiriciler (Rodentia) takımının Myomorpha alt takımından, başta ev faresi ( Mus musculus ) olmak üzere çok sayıda küçük memelinin ortak adı.
Belirli bir taksonomik gruba karşılık gelmeyen "fare" adı, bilimsel adlandırmada özellikle Muridae familyasının üyeleri ile Cricetidae familyasının Hespromyini oymağı (Yeni Dünya fareleri) için kullanılır. Bununla birlikte Muridae familyasının Rattus cinsini oluşturan ve halk arasında lağım faresi ya da keme olarak da bilinen kemiricilere sıçan denilir. Cricetidae familyasının Microtus cinsini oluşturan ve tarla faresi olarak da bilinen kemiriciler ise fare türü değildir.
Çok hızlı kaçabilen ve çok hızlı üreyen hayvanlardır, yeryüzünün bütün karalarına dagılmışlardır.
Yanaklarından omuzlarına kadar inen küçük astarlı iki diş çene keseleri vardır. Fareler bu keselerde yiyecek taşırlar, temizlemek gerektiğinde de içini dışına çıkararak çevirip temizlerler. Avurdu keseli fare yuva yaparken toprağı güçlü ön pençeleriyle kazar. Kıvrık kesici dişlerini sert toprak ve tasları yerinden oynatmak için kullanır. Kesici dişleri sürekli olarak büyüdüğü için aşınan yüzeyler hemen yenilenir.
Tahıl , kök , meyve , ot , böcek gibi çok çeşitli yiyeceklerle beslenirler.
Ayrıca, farelerin genetik yapısı ile insan genetik yapısının ileri düzeydeki benzerliği ve üreme hızları dolayısıyla, kobay olarak yaygınca kullanılırlar.
Tarlalara, ambarlara ve evlere dadanarak insanın besin kaynaklarına ortak olurlar. Insan eliyle yapılmış korunaklı yapılarda yaşamayı yeğleyen birçok tür, depolanmış yiyecekleri tüketen, her çeşit gereci kemiren, hatta hantavirüs, tifüs , veba gibi salgın hastalıkları taşıyabilen önemli zararlılardır. Doğada yaşayan ve kalabalık sürüler halinde bulunduklarında zaman zaman tarım ürünlerine büyük zararlar verebilir. Buna karşılık yiyecek bulamadıklarında evcil hayvanlara saldırırlar. Birçok yabani hayvanın en önemli besinlerinden biri olan fareler bu yönleriyle doğal dengeyi koruyan hayvanlar olarak da kabul edilir.
Farelerin TÜRLERİ:
Ev Faresi
Ev faresi ( Mus musculus ) , dünyanın insandan (Homo sapiens) sonra en kalabalık nüfusa sahip olduğuna inanılan memelisidir . Hemen daima insanlara çok yakın ortamlarda yasayan ev faresinden türetilmiş olan laboratuvar fareleri ise hem en sık kullanılan laboratuvar memelisi , hem de biyoloji ve tıpta önemli model canlılardır.Ev faresinin evcil bir formu olan beyaz laboratuar faresi, tıp deneylerinde çok kullanıldığı gibi ev hayvanı olarak kafeslerde de beslenir.Yaklaşık 2 yıl yaşar.Yavrular doğumdan iki-üç ay gibi kısa bir süre sonra cinsel olgunluğa erişir ve dişiler yaklaşık üç haftalık bir gebelik dönemimin ardından 12 kadar yavru doğurabilir. Sıcak ülkelerde ya da ısıtılan ortamlarda ev faresinin üremesi mevsimlere bağlı degildir.
Çatı Faresi
Ergin çatı faresi, kuyrugu hariç 16-21 cm boyunda ve 80-300 gr ağırlığındadır. Sivri burunu, iri kulak ve gözleri olup, kahverengi veya siyah tüylere sahiptir, çok iyi tırmanıcıdırlar. Bina içleri ve altında, çatısında, çöp ve odun yığınnları içinde yaşarlar. Erginlerin dışkıları lağim faresinin dışkısı gibi fakat sivri uçludur. Çatı fareleri 4 ayda ergin hale gelir ve 12 ay yaşarlar. Bir keresinde 4-8 yavru doğurur ve yılda 6 döl verebilirler. 12 mm den büyük aralıktan kolayca geçebilirler.
Fareler ilaçlama yapılmadığı takdirde Leptospirosis, Selmonella, Brucellosis, Kuduz ve Sap gibi bir çok hastalığı yayarak büyük tehlike teşkil ederler.
Lağım Faresi
Keme ( Rattus ) (halk arasında bilinen adı Sıçan veya Lağım faresi ), Muridae familyasının Rattus cinsini oluşturan fare türleri .
Kemelerin sivri ağızları ve kesik üst dudakları vardır. Sadece bir adet keskin dişi ve bir kemirme dişi vardır. Çiğneme dişleri olan diğer dişleri ile birlikte toplam 16 dişi vardir. Kesme dişlerinin kökü yoktur ve ömürleri boyunca büyümeye devam eder. Bu yüzden fazla uzamaması için kemirmekten törpilenmesi gerekir. Kesme ve çigneme dişleri arasında bir boşluk vardır, buna tıpta Diastema denir.
Kemelerin midesi iki parçaya bölünüktür. Bu bölünmüş mide sistemi ile istifra etmek imkânsızdır.
Ayakları ve kuyrukları ya tamamen kılsızdır ya da çok az kıllıdır. Arka ayaklarında beş ama ön ayaklarında sadece dört parmakları vardır. Çünkü bir baş parmak kemenin kemik yapısında bulunur ama okadar kısadir ki, çıkıntı oluşturmaz.
Kemelerde ter üreten organlar eksiktir, bu yüzden fazla sıcaklıklarını kılsız yerlerinden (ayakları, kulakları vs.) dışarıya verirler. Dişilerin boyunundan kıç kısmına kadar varan çok sayıda memeleri vardır.
Siyah ev kemesi kuyruğu hariç 16 ila 23 santim uzunluğu ile 18 ila 26 santim uzunluğa varan Göçebe kemeden daha küçüktür.
Bu iki keme türünü birbirinden ayırt eden en önde gelen farkları, vücut ve kuyruk uzunluklarıdır; ev kemesinin kuyruğu daima vücudundan daha uzundur. Göçebe kemenin kuyruğu asla vücudundan daha uzun olmaz. Diğer önemli bir fark kulaklarının büyüklükleridir. Ev kemesinin kulakları göçebe kemenin kulaklarından büyüktür.
Farelerin İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN TAŞIDIĞI RİSKLER ;
Kemirgenler insanların besinlerini,tahta ,kağıt,deri,kumaş gibi maddeleri yer altı telefon kabloları,elektrik izolasyonları gibi yapıları keskin dişleri ile kemirerek zarar vermeleri ve bazı tehlikeli hastalıkları bulaştırmaları nedeni ile insan yaşamında önemli rol oynamaktadırlar.
Bu hastalıklar;
- Siyah Ölüm denen koyu renk kabarcıklarla deride belirlenen VEBA hastalığıdır.
Veba insanlara sıçan piresi aracılıyla taşınmaktadır.
- Sirillum minus adı verilen bir Sipiroketin sebep olduğu Humma hastalığı dasıçanların ısırmasıyla insanlara geçer, ayrıca bu hastalık doğal alanlarda yaşayan farelerde de bulunmuştur.
- Fareleri de içine alan pek çok kemiricide bulunan Tularemia ,Pasteurella tularemia adı verilen bir bakteri tarafından meydana getirilen bir hastalıktır. İnsanlara geçmesi
hastalıklı kemirici leşine dokunulması,kontamine olmuş yiyecek veya suyun tüketilmesi yada eklem bacaklılar vasıtasıyla olmaktadır.
- Kanamalı Sarılık (Lepto-spirosis= Weil Hastalığı) dünyada çok geniş bir yayılıma
sahip bir hastalıktır. Bu hastalık Leptospirae adı verilen bir spiroket grubu tarafından meydana getirilir. Bu hastalık derinin kesilmesi veya tahriş edilmesi yada ağız yoluyla insan vücuduna girebilir.
- Ricetsia typhi (Tifüs) insanlara vebada olduğu gibi sıçan piresi aracılıyla
taşınmaktadır.
Bu hastalıkların yanı sıra ilaçlama yapılmazsa Suçiçeği,Kuduz gibi hastalıklarıda bulaştırırlar
|
|
